Jak nazywają się Góry Bukowskie?

Jak to jak? Góry Bukowskie, po słowacku Bukovské vrchy. No, niekoniecznie. Gdy zapytamy o te góry przeciętnego Słowaka, może nam powiedzieć, że o nich nie słyszał. Również Polak, który odwiedził to miejsce, może nie wiedzieć, o co nam chodzi. Geograficzna nazwa Góry Bukowskie/ Bukovské vrchy jest bowiem rzadko, a nawet bardzo rzadko używana.

W Polsce najczęściej spotkamy się ze słowacką nazwą Bukovské vrchy. Zapewne zawdzięczamy to Tomaszowi Darmochwałowi, autorowi przewodnika „Bieszczady. Bukovské vrchy” (trzecie i jak dotąd ostatnie wydanie w 2005 r.) oraz Barbarze Zygmańskiej, która w swoim przewodniku „Góry Słowacji” (wyd. 2005 r.) także używa nazwy słowackiej. Nazwę Bukovské vrchy powielali i powielają także dziś wydawcy map, które swoim zasięgiem obejmują bieszczadzkie polsko-słowackie pogranicze.

Coraz częściej spotykamy się w Polsce także z nazwą Góry Bukowskie. Powstała ona jako przekład nazwy słowackiej, zgodny z zasadą tłumaczenia nazw geograficznych, według której słowackie słowo vrchy tłumaczy się na góry. Nazwa ta jest używana głównie przez bloggerów, opisujących swoje górskie wycieczki i wyprawy. Być może dzięki nim za jakiś czas właśnie ona się u nas upowszechni.

Jest jeszcze trzecia polska nazwa, której używam ja. Zaczęłam się nią posługiwać, kiedy byłam już trochę zmęczona tłumaczeniem, gdzie są Góry Bukowskie. Teraz zwykle mówię, że jadę w słowackie Bieszczady i każdy z moich rozmówców szybko i łatwo jest w stanie zorientować się gdzie są te góry i jakiego są rodzaju. Nie spotkałam jednak dotąd nikogo, kto też by takiej nazwy używał. Co oczywiście nie oznacza, że ktoś taki nie istnieje.

Na Słowacji sprawa jest jednak o wiele bardziej skomplikowana, bo nazwa Bukovské vrchy jest najrzadziej używana, o ile w ogóle. Może dlatego, że została nadana sztucznie, a jakiś czas temu zastąpiła ją nowa, też wymyślona. Obie jednak nie mają nic wspólnego z dawnymi określeniami, którymi przez wieki posługiwali się mieszkańcy tych gór i dawni geografowie.

Według miejscowej ludności góry te od zawsze były Beskidem (słow. Beskyd). Nawet dziś starsi mieszkańcy w ten sposób je określają. Jeden z miejscowych ze wsi Uličské Krivé tak mi wytłumaczył zamieszanie z nazwami: Dla nas to zawsze był Beskid. Ale przyszli komuniści i wymyślili, że Beskid będzie się nazywał Góry Bukowskie. A potem przyszli przyrodnicy i powiedzieli, że te góry będą się nazywały Połoniny. Ale dla nas to jest ciągle Beskid i zawsze tak będzie.

Z kolei w dawnych wiekach istniała nazwa – Wilcze Góry (słow. Vlčie hory). Mówią o tym dwa współczesne źródła. Pierwszym źródłem jest, znany także w Polsce, słowacki autor filmów przyrodniczych Erik Baláž. W 2013 r. zrealizował świetny dokument zatytułowany właśnie „Vlčie hory” i jak sam powiedział, nadał taki tytuł, bo na mapie z XVI w. znalazł informację, że tak właśnie te góry się nazywały i ta nazwa bardzo mu się spodobała. Przy czym miał na myśli góry obejmujące teren dzisiejszego pogranicza polsko-słowacko-ukraińskiego, czyli Bieszczady. Warto dodać, że film Erika Baláža zdobył bardzo duże uznanie wśród widzów i niektórzy posługują się także dziś określeniem Wilcze Góry.

Informację o nazwie potwierdził w 2018 r. regionalista Miroslav Buraľ, na co dzień pracownik NP Poloniny (Park Narodowy Połoniny, odpowiednik naszego Bieszczadzkiego Parku Narodowego). W zapiskach Mateja Bela z 1726 r. znalazł on kilka zdań dotyczących Gór Bukowskich, m.in. Ten leżący w Państwie Humeńskim teren nazywa się Wilczymi Górami, i dalej Książę Białej Rusi, Teodor Fedorowicz, zasiedlił setkami rodzin Wilcze Góry. Matej Bel był Węgrem, wykształconym w Niemczech. Mieszkał na terenie dzisiejszej Słowacji (wtedy Górne Węgry) i posługiwał się językiem słowackim. Był uczonym, pedagogiem i filozofem. Zajmował się geografią terenu, który obejmuje dzisiejszą Słowację i napisał na ten temat pracę naukową.

Miroslav Buraľ powołuje się na jeszcze jednego uczonego, Antona Szirmaya, węgierskiego szlachcica pochodzącego z Zemplina (regionu, na terenie którego leżą Góry Bukowskie). Zajmował się on przede wszystkim historią Zemplina, a w jednym ze swoich dzieł z 1803 r. miał napisać: Beskidy w starszych dokumentach nazywają się Wilczymi Górami i ciągną się one od masywu Nastaz przez jedną milę na północ. To zdanie wskazuje więc na to, że nazwa Wilcze Góry była pierwsza, a potem pojawiła się dopiero nazwa Beskidy/ Beskid.

Kolejna nazwa, Bukovské vrchy, została nadana już po II wojnie światowej. Nie udało mi się, jak dotąd, dotrzeć do szczegółów jej nadania czy choćby do roku jej pojawienia się. Wiem tylko, że odnosi się do drzew bukowych, które rosną w tutejszych lasach. Ta właśnie nazwa, Bukovské vrchy, stała się oficjalną nazwą geograficzną tego terenu i właśnie nią posługują się słowaccy geografowie. Znajdziemy ją w bardziej specjalistycznych opracowaniach.

Jest jeszcze jedna nazwa, którą używa zdecydowana większość Słowaków. To wspomniana już nazwa Połoniny (słow. Poloniny). Jeśli tylko powiemy jakiemukolwiek Słowakowi, że chcemy zobaczyć Poloniny, natychmiast nas poinformuje, czy był, ale nawet jak nie był, powie, że są piękne i warto się do nich wybrać. Tę nazwę znajdziemy też u czeskich bloggerów, którzy bardzo chętnie odwiedzają i potem opisują te góry.

Ma ona swoje źródło w nazwie Parku Narodowego Połoniny (słow. Národný park Poloniny), którą nadali mu jego twórcy od połonin, które pokrywają Góry Bukowskie. Park powstał w 1997 r. Nazwa stała się tak popularna, że wyparła tę właściwą – geograficzną i tę używaną przez mieszkańców. Nie jest to wyjątek na Słowacji. Słowacki Raj de facto jest także nazwą parku narodowego, leżącego w rzeczywistości na terenie Gór Straceńczych. Dziś już nawet żadnemu Polakowi nie przyjdzie do głowy, by te góry nazwać inaczej niż Słowacki Raj, choć u nas były próby rozpowszechnienia właściwej nazwy.

Zatem jak nazywają się Góry Bukowskie? Oto ich nazwy od najstarszej do najnowszej: Wilcze Góry (Vlčie hory), Beskid (Beskyd)/ Beskidy (Beskydy), Góry Bukowskie (Bukovské vrchy), Połoniny (Poloniny). I słowackie Bieszczady.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *