Bukowskie wsie: Smolník (wysiedlona wieś)

Smolnik (słow. Smolník) to jedna z nieistniejących już wsi, wysiedlona w latach 80. ub. w. w związku z budową zbiornika wodnego Starina. Do dziś zachowało się kilka krzyży, dwa cmentarze i schody do niegdysiejszego kościoła. Żeby się dostać do Smolnika, najpierw trzeba podjechać do Jalovej, podejść do szlabanu przy Starinie, przejść 5,5 km do skrzyżowanie dróg Wielka Polana – Ostrożnica, skręcić w prawą odnogę w kierunku Wielkiej Polany, pokonać 3,5 km, na kolejnym rozdrożu skręcić w prawo na drogę do Smolnika i potem jeszcze 2,5 km i jesteśmy we wsi. Razem 11,5 km w jedną stronę po asfaltowej drodze, w zdecydowanej większości po starej i dziurawej asfaltowej drodze. Czy to ma sens? To zależy, czego szukamy.

Smolnik może zainteresować tropicieli historii, łowców ładnych krajobrazów i samotników, którzy szukają ciszy i spokoju (ci ostatni oczywiście powinni wybrać się poza sezonem łowieckim). Bądźmy jednak szczerzy, Smolnik nie powala na kolana. Choć z drugiej strony, kilka miejsc wartych fatygi jest w stanie zaoferować.

Położenie

Smolnik (425 m n.p.m.), jak większość bukowskich wsi,  leży w dolinie, którą prowadzi asfaltowa droga, wzdłuż niej płynie potok Smolníček. Po obu stronach drogi stały domy, niektóre trochę wyżej na niższych partiach zboczy. Dziś znajduje się tu zaledwie kilka drewnianych chatek, postawionych już po wysiedleniu mieszkańców. Wieś otoczona jest niewysokimi kopcami, z których część jest zalesiona, głównie bukami – tworzą one urokliwe krajobrazy, zwłaszcza jesienią, gdy drzewa zmieniają kolor liści. Tak jak i w pozostałych wsiach, jeszcze przed jej granicą, znajduje się przydrożny krzyż na niewysokim cokole. Główna droga prowadzi dalej, poza wieś i dochodzi do wsi Ruskie.

Historia

Wieś pierwszy raz została wspomniana w 1568 r., prawdopodobnie powstała ok. 20 lat wcześniej. Została założona na prawie wołoskim. Przez stulecia w zdecydowanej większości była zamieszkiwana przez Rusinów, zwykle ok. 90% lub więcej. Mieszkali tu także Żydzi i Słowacy. Najwięcej mieszkańców miała w 1930 r. – 397, według innego źródła w 1944 r. – 440. Tutejsi Rusini byli wyznania greko-katolickiego. Są zaliczani do Bojków, tu zwanych pujdiakami (słow. pujďáci).

Mieszkańcy wsi zajmowali się głównie pasterstwem i pracą w lesie. Na początku XVIII w. we wsi był młyn. W tym czasie stanęła także drewniana świątynia, przy której znajdował się cmentarz. W 1819 r. we wsi, na miejscu drewnianej, została wybudowana murowana cerkiew pod wezwaniem św. Michała Archanioła. Do dziś z cerkwi zachowały się jedynie schody wejściowe. W 1870 r. we wsi stanęła szkoła, wybudowana z kamienia.

I wojna światowa nie ominęła Smolnika. Między innymi przez tę wieś przetoczyły się krwawe boje między armią austriacką a rosyjską, które miały miejsce od jesieni 1914 r. do wiosny 1915 r. Najcięższe walki, na całym terenie Gór Bukowskich, rozegrały się w marcu i kwietniu 1915 r. O ich rozmiarach świadczą wojenne cmentarze w każdej bukowskiej wsi i do dziś znajdowane stare pociski czy elementy uzbrojenia z tamtego czasu. Na cmentarzu wojskowym w Smolniku pochowanych jest 335 żołnierzy, którzy zginęli w walkach w okolicy wsi. Cmentarz został założony w 1917 r. – spoczywają tu wspólnie żołnierze obu przeciwnych sobie armii.

W 1920 r. przez wieś została poprowadzona kolejka wąskotorowa, która jeździła ze Smolnika do Stakczyna. Służyła głównie do przewozu drewna z lasu. Po wojnie została rozebrana.

Jeszcze przed wybuchem II wojny światowej, 15 marca w 1939 r. do części wschodniej ówczesnej Czechosłowacji wkroczyły Węgry – wieś Smolnik, tak jak i większość pozostałych bukowskich wsi, znalazła się w granicach Państwa Węgierskiego. II wojnę światową mieszkańcy wsi przeżyli więc pod okupacją węgierską. Jak wszędzie, tak i tu panował głód i bieda. Mieszkańcy by przeżyć, zajmowali się przemytem żywności i towarów. W 1944 r. wieś zajęli Niemcy. W październiku tego roku miały tu tu miejsce krwawe boje, zakończone ostatecznie 26 października, wyzwoleniem wsi przez wojska sowieckie.

31 marca 1981 r., po wysiedleniu 77 domostw, w związku z budową zbiornika wodnego Starina, wieś Smolnik oficjalnie przestała istnieć. Dziś, w każdą drugą niedzielę lipca dawni mieszkańcy i ich potomkowie spotykają się w swojej wsi na mszy świętej, po której wspólnie bawią się przy muzyce i wspominają dawne czasy.

Co warto zobaczyć?

Dawny pomnik z czasu I wojny światowej

Jeszcze przed wejściem do wsi, ok. 1,25 km od rozdroża Smolnik – Wielka Polana, po prawej stronie przy ulicy, znajduje się kamień z wyrytym rokiem 1915 i węgierskim napisem. Jest to dawny pomnik ku czci żołnierzy poległych w czasie I wojny światowej. Już po II wojnie światowej, w czasie budowy drogi robotnicy wrzucili kamień do koryta przydrożnego potoku i leży on tu do dziś.

Cmentarz przykościelny i schody dawnej cerkwi

Cmentarz znajduje się mniej więcej w środku wsi, po prawej stronie. Przy panelach informacyjnych należy skręcić za nimi w prawo w szeroką drogę i po chwili widać już ogrodzony cmentarz. Powyżej grobów znajduje się współcześnie wybudowana drewniana kaplica, do której prowadzą stare kamienne schody.

Cmentarz żołnierzy z I wojny światowej

Cmentarz jest bardzo zaniedbany, brakuje tu tablicy informacyjnej. Znajdują się na nim bezimienne groby, część krzyży zniszczona. Do cmentarza jest trudno trafić, trzeba przejść przez prywatną posesję. Mniej więcej na przeciwko drogi na cmentarz parafialny, po lewej stronie znajduje się tablica z informacjami o cmentarzu wojennym. Na niej znajduje się drogowskaz. Idziemy dalej główną drogą, a po jakichś 300 – 400 m skręcamy w lewo, w pierwszą drogę. Przechodzimy przez prywatną posesję cały czas kierując się w lewym kierunku do góry. Cmentarz położony jest na polanie. Jest ogrodzony, rośnie na nim wysokie drzewo. Powrót tą samą drogą.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *