Havešová, Rožok i Stužica – światowe dziedzictwo UNESCO (opisy tras)

Havešová, Rožok i Stužica to trzy bukowskie rezerwaty przyrody, które w 2007 r. zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.  Rezerwaty te znalazły się na liście ze względu na to, że swoim zasięgiem obejmują pierwotne lasy bukowe, będące przed wiekami częścią rozległej Puszczy Karpackiej. Do dziś na ich terenie rośnie nie tknięta działalnością człowieka przyroda, a obecn drzewa bukowe są potomkami rosnących tu kiedyś pierwotnie drzew.

(zielony kolor – rezerwaty na mapie Gór Bukowskich: H – Havešová, R – Rožok, S – Stužica)

Rezerwaty są nie tylko bardzo cenne pod względem przyrodniczym i ekologiczny (jeden duży buk produkuje każdego dnia 7 tys.litrów tlenu, która wystarcza dla 50 osób), ale też po prostu są piękne. Dzika, nieokiełznana ręką człowieka przyroda, wielość form i odcieni zieleni zachwyci każdego estetę. Warto odwiedzić te rezerwaty, by podziwiać kunszt przyrody i pooddychać nieskażonym powietrzem.

Tylko przez jeden z tych rezerwatów – Stużicę – prowadzi szlak turystyczny. Ale odwiedzić możemy wszystkie trzy. Poniżej opis tras:

1. Stužica (Stużica)

(zielony kolor – odcinek czerwonego szlaku, prowadzący przez rezerwat)

Długość odcinka prowadzącego przez rezerwat przyrody: 4,5 km. Czas przejścia w górę ok. 2 godzin, czas przejścia w dół ok. 1 godz. 15 min.

O rezerwacie: rozpościera się na wysokości od 450 m. do 1208 m. n.p.m. , położony jest w pobliżu granic polskiej i ukraińskiej. Rosną tu 200-letnie buki oraz pojedyncze buki, mające nawet 300 lat. Występują tu także jodła pospolita, klon jaworowy i wiąz górski. Stużica ze względu na rozmiar powierzchni zachowanej pierwotnej przyrody uważana jest za unikat w skali europejskiej. Szlak prowadzi częściowo wzdłuż płynącego tu Kamienistego Potoku. Najlepiej wybrać się do rezerwatu po deszczu, gdy jeszcze nie opadła mgła – wtedy rezerwat wygląda niezwykle baśniowo.

Opis trasy: do tego rezerwatu dostaniemy się najłatwiej, ponieważ przez jego terytorium prowadzi czerwony szlak turystyczny Nová Sedlica – Kremenec (opis szlaku wkrótce na blogu). Początek odcinka, prowadzącego przez rezerwat Stużica na Ciemnym Wzgórzu (słow. Temný vŕšok), czyli tam gdzie szlak zaczyna schodzić w dół. Następnie droga prowadzi po pozostałościach nasypu kolejowego dawnej kolejki wąskotorowej, po czym przechodzimy przez mostek i teraz już wijącą się drogą cały czas pod górę wchodzimy na Kremenec, czyli nasz Krzemieniec/ Kremenaros. Możemy więc przejście rezerwatu zacząć od naszego Krzemieńca i albo od Ciemnego Wzgórza wrócić się tą samą drogą, albo zejść do Nowej Siedlicy (dalsze 4,5 km szlaku, ale już cały czas w dół) i wrócić zielonym szlakiem, prowadzącym na Czerteż.

2. Rožok (Rożok)

(zielony kolor – orientacyjna trasa, prowadząca częściowo przez rezerwat)

Długość odcinka prowadzącego przez rezerwat przyrody: niecałe 4 km, najpierw lekko w górę, potem lekko w dół. Czas przejścia ok. 2 godzin.

O rezerwacie: znajduje się tuż przy granicy z Ukrainą, na odcinku wzgórza między wsiami Ulicz (słow.Ulič) i Ulickie Krzywe (słow. Uličské Krivé). Najmniejszy z rezerwatów, rozpościera się na wysokości od 500m. do 790 m.n.p.m. Rośnie tu czysto bukowy las. Wiele z drzew to okazałe, bardzo wysokie osobniki.

Opis trasy: rzez rezerwat poprowadzona jest ścieżka edukacyjna, oznaczona białym kwadratem z zielonym pasem po przekątnej. Dojście do ścieżki nie jest, niestety, oznaczone.

Dojście do ścieżki edukacyjnej: zaczynamy we wsi Ulickie Krzywe. Idąc z kierunku północnego kierujemy się z centrum główną drogą, tak jak prowadzi czerwony szlak turystyczny, a następnie na końcu wsi, razem z tym szlakiem skręcamy w lewo. Idąc od strony południowej, główną drogą dochodzimy do początku wsi i gdy natkniemy się na czerwony szlak turystyczny, razem z nim skręcamy w prawo. Idziemy teraz starą dziurawą asfaltową drogą leśną. Po chwili czerwony szlak odbija w lewo, my jednak cały czas idziemy prosto starą asfaltką (długość odcinka ok. 3 km). Następnie na rozstaju dróg odbijamy w prawo i dochodzimy do leśnej polany, na której znajduje się pierwsza tablica ścieżki edukacyjnej. Dalej idziemy według oznaczenia ścieżki. Trasa prowadzi wygodną leśną alejką wciąż lekko pod górę. Uwaga! Za trzecią tablicą na rozstaju dróg skręcamy w lewo, dochodzimy do czwartej tablicy, za którymi znajdują się ogromnych rozmiarów powalone drzewa, przed tymi drzewami skręcamy w prawo, idziemy cały czas do góry. Na wierzchołku skręcamy na drodze w prawo i wracamy do rozstaju dróg za trzecią tablica i skręcamy w lewo, które gdy szliśmy w górę było naszą prawą stroną (zrobiliśmy pętelkę, a teraz już idziemy dalszą drogą). Zgodnie z oznaczeniem teraz schodzimy lekko w dół i w końcu trafiamy na czerwony szlak turystyczny, którym teraz idziemy w odwrotnym kierunku niż na samym początku. Uwaga! Oznaczenie szlaku nie jest tu idealne. W razie zgubienia szlaku kierujemy się na północny zachód, ku widocznym zabudowaniom. Dochodzimy punktu wyjścia ze wsi Ulickie Krzywe (poniżej link do szczegółowiej oznaczonej trasy na mapie).

Dalsza możliwość trasy: przejście przez rezerwat możemy połączyć z przejściem bardzo atrakcyjnego pod względem turystycznym i historycznym czerwonego szlaku turystycznego na odcinku Ulickie Krzywe – Ulicz (opis szlaku wkrótce).

3. Havešová (Haweszowa)

(zielony kolor – orientacyjna trasa, prowadząca przez rezerwat)

Długość odcinka prowadzącego przez rezerwat przyrody: 2,5 km, początkowo bardzo lekko w górę, potem bardzo lekko w dół. Czas przejścia ok. 2 godzin.

O rezerwacie: znajduje się na zboczach masywu Nastaz, na północ od wsi Kalná Roztoka i na południe od wsi Príslop, otoczony jest rozległym lasem, przez który nie prowadzi żaden szlak turystyczny. Rozpościera się na wysokości od 440 m. do 741 m.n.p.m. Rośnie tu las bukowy z domieszką innych drzew liściastych. Las bukowy składa się głównie ze starych drzew, w wieku 220- 250 lat, o wysokości nawet 50 m i ze średnicą pnia nierzadko 1 metra. Najdzikszy z rezerwatów!

Opis trasy: Przez rezerwat prowadzi nieoznaczona ścieżka edukacyjna, którą możemy przejść tylko z pracownikiem Parku Narodowego Połoniny (NP Poloniny). Niestety, przejście jest płatne; o ile dobrze pamiętam, w przeliczeniu na złotówki ponad 200 zł. Oferta jest skierowana głównie do grup, stąd wysokość ceny. Jeśli jest nas więcej, może po podzieleniu kosztów cena nie będzie aż tak odstraszająca. Trzeba jednak doliczyć dojazd do rezerwatu, który zapewnia odwiedzający, zabierając po drodze oprowadzającego leśnika. Dojazd tylko do szlabanu (od strony wsi Kalná Roztoka), następnie ok. 2 kilometrów pieszo starą asfaltką do początku ścieżki. Aby odwiedzić rezerwat, trzeba skontaktować się z Parkiem Narodowym Połoniny mailowo, telefonicznie lub zapytać bezpośrednio w ich siedzibie w Stakczynie. Uwaga! Nie wiem, czy któryś z pracowników mówi po polsku.

Czy jest możliwość bezpłatnego zwiedzenia rezerwatu? Jest. W każdym razie ja odwiedziłam to miejsce nie płacąc. Jeśli rzeczywiście nam zależy i rzeczywiście wydatek 200 zł jest dla nas dużą kwotą, a na dodatek jesteśmy w najwyżej dwuosobowej grupie lub sami, powiedzmy uczciwie leśnikom, że chcielibyśmy zobaczyć rezerwat bezpłatnie. Ja tak zrobiłam. Leśniczy zabrał mnie do Haweszowej przy okazji swojej wizyty i opowiedział wiele ciekawostek przyrodniczych o tym miejscu. I jeszcze dowiózł swoim autem. W Górach Bukowskich mieszkają i pracują naprawdę bardzo fajni i sympatyczni ludzie, otwarci na innych i można liczyć na ich pomoc i wyrozumiałość.

Odradzam (!) wybieranie się do Haweszowej na własną rękę! Jak wspomniałam, rezerwat jest otoczony rozległym i gęstym lasem. Może jakoś po starej drodze trafimy do rezerwatu, ale gdy tylko przekroczymy bramę Haweszowej, natychmiast możemy stracić orientację. Las w rezerwacie jest lasem naturalnym, więc rządzi się własnymi prawami. Do tego leży w paśmie Nastazu, które samo w sobie jest bardzo trudne pod względem orientacji w terenie. W rezerwacie często musimy przedzierać się przez wysoką roślinność i przechodzić przez powalone drzewa. Ścieżka edukacyjna teoretycznie prowadzi po starej myśliwskiej drodze, ale w praktyce droga już dawno zarosła i nie wiadomo, którędy biegła. Leśnik, z którym zwiedzałam rezerwat i który bywa w Haweszowej, bo jest ona pod jego opieką, od czasu do czasu używał specjalnej mapy w tablecie i GPS-a, by nas zlokalizować!

Żródła:

strona internetowa NP Poloniny

Przydatne linki:

NP Poloniny

Dokładniejsza mapa trasy przez rezerwat Rożok 

Dokładniejsza mapa trasy przez rezerwat Haweszowa

(Oba linki pochodzą z: Mapový portál hiking.sk. Trasa do Rożka, oznaczona na mapie w linku, została nakreślona przeze mnie na podstawie mojego zapisu GPS. Trasa przez Haweszową, oznaczona na mapie w linku, została przeze mnie nakreślona częściowo na podstawie zapisu GPS i częściowo na podstawie danych mapowych, dlatego nie należy jej traktować jako wyznacznik marszruty! Linki do map są składową mojego artykułu o ścieżkach edukacyjnych w Górach Bukowskich, opublikowanego na portalu hiking.sk. Niestety, nie mam pełni praw autorskich do mojego artykułu (takie mamy prawo), stąd podaję te linki jako uzupełnienie tego wpisu).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *