Bukowskie wsie: Runina

(Trzy tablice i trzy narodowości zamieszkujące tę wieś: Rusini, Ukraińcy i Słowacy)

Runina to wieś, z której wychodzą dwa ważne szlaki turystyczne: na Przełęcz pod Dziurkowcem (słow. Sedlo pod Ďurkovcom) i na Przełęcz nad Roztokami (słow. Ruské sedlo). Wieś dysponuje sensowną ofertą noclegową. Może też pochwalić się kilkoma ciekawymi miejscami, które na pewno warto odwiedzić. Centrum Runiny jest Karczma u Mirka, do której przychodzi się nie tyle, by napić się piwa, ile raczej by pogadać, wymienić się informacjami i spędzić fajnie czas.

Położenie:

Runina leży w środkowo-północnej części Gór Bukowskich. Od północy oddziela ją graniczna polsko-słowacka grań z Dziurkowcem, od wschodu masyw Wielkiego Bukowca, od południa masyw Małego Bukowca, a od zachodu – kraniec masywu Kučalatej. Tak jak i w innych wsiach, zabudowania ciągną się wzdłuż głównej ulicy, od której w kierunku zachodnim odchodzą dwie boczne uliczki i w kierunku wschodnim jedna. Runina jest najwyżej położoną wsią Gór Bukowskich i leży na wysokości 560 m n.p.m., czyli wyżej niż szczyt znajdującej się na południu regionu Holicy, której wierzchołek osiąga 538 m. To oznacza też, że do Runiny idziemy pod górę, ale wracając mamy z górki. Wieś oddalona jest od Sniny o 32 km.

Historia wsi:

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1568 r. Najpierw funkcjonowała pod nazwą Ronua, potem Runyina, Runina, Juhaszlak (nazwa węgierska) o znów Runina.Wieś została założona na prawie wołoskim i była częścią Państwa Drugethovców. Na początku 18 w. we wsi było 10 gospodarstw domowych, pod koniec 18. w. prawie trzydzieści. Zachowała się informacja z 1795 r., z której wynika, że części wsi należała do rycerza Ottona Schraniczera.

Miejscowa ludność utrzymywała się głównie z pracy na roli i pracy w lesie. Na początku 20 w. we wsi funkcjonował tartak, młyn, zakład produkujący cegły, huta szkła i zakład produkcji gontów. W 1910 r. we wsi mieszkało 555 osób, w zdecydowanej większości Rusinów. Jeszcze przed I wojną światową wielu mieszkańców wsi wyemigrowało za pracą do Ameryki. W czasie I wojny światowej, głównie na wiosnę 1915 r. przez Runinę przetoczyły się działania wojenne. Ucierpiało wtedy wielu miejscowych (więcej na ten temat TU).

W okresie międzywojennym we wsi funkcjonował tartak. Podobno pracowali w nim m.in. Polacy, mieszkali w barakach na początku wsi. Jeszcze przed I wojną światową osiedlili się w Runinie Żydzi. Przed II wojną światową wyemigrowali do Kanady (dziś przypomina o nich tylko stary cmentarz).

W czasie II wojny światowej Runina została przyłączona do Wegier. Oswobodzona została 7 października 1944 r., ale jeszcze przez jakiś czas nękana była przez banderowców (o banderowcach w Górach Bukowskich więcej TU).

(Budynek dawnej szkoły. Był pomysł, by go wyremontować i organizować w nim warsztaty.Na razie jednak dalej niszczeje)

Po wojnie, w latach 60. wybudowana została nowa, asfaltowa droga do wsi. Jeszcze co najmniej do lat 70.funkcjonowała we wsi szkoła. Od lat 60. ub.w. liczba ludności stale się zmniejszała i dziś wynosi 77 osób.

Co zobaczyć:

Cmentarz żołnierski z czasów I wojny światowej – znajduje się tu 60 grobów pojedynczych i 7 zbiorowych, w których pochowani zostali rosyjscy żołnierze, biorący udział w walkach z wojskiem Austro-Węgier w 1915 r.

(Cmentarz wojenny)

Do cmentarza dojdziemy odchodzącą w prawo drogą przed kościołem. Idziemy cały czas tą drogą, po prawej stronie mijamy cmentarz parafialny, potem zbiornik p-poż, a następnie dochodzimy do cmentarza, który znajduje się po lewej stronie.

Tri studničky (Trzy Studzienki) – miejsce, w którym w 1927 r. miejscowemu 9-letniemu Jurajowi Regule miała się objawić Matka Boska. Słów chłopca nikt nie potraktował poważnie. Uwierzył mu tylko greko-katolicki nauczyciel Popovič, który zadbał o to, by  miejsce objawienia stało się miejscem lokalnego kultu. Do II wojny światowej do Trzech Studzienek przychodzili ludzie z okolicznych wsi, by pomodlić się i zaczerpnąć wody, która miała mieć właściwości lecznicze. Po wojnie kult osłabł. Przywrócił go dopiero w latach 90. ub.w. prawosławny ksiądz Mikuláš Rusič (obecnie w Runinie znajduje się parafia prawosławna). Wybudował też studzienki, z których można nabrać wody. W 2012 r. została wybudowana kapliczka, w której odbywają się lokalne nabożeństwa.

(Trzy studzienki)

Do Trzech Studzienek prowadzi żółty szlak turystyczny. Jego początek znajduje się na końcu wsi i początkowo biegnie razem z zielonym szlakiem, prowadzącym na Przłęcz pod Dziurkowcem. Gdy wychodzimy z lasku i wchodzimy na starą asfaltową drogę, zielony szlak odbija w lewo, a żółty idzie prosto.Po ok. 5 min.dochodzimy do metalowych schodków i tablicy z informacjami o miejscu kultu. Wchodzimy p tych schodkach i dalej droga poprowadzi nas już sama, najpierw obok trzech studzienek, a następnie na małą polankę, na której znajduje się kapliczka.

Stary cmentarz żydowski – zniszczony i zaniedbany, przypominający o tym, że w Runinie mieszkali kiedyś Żydzi. Znajduje się w lesie przed wsią. Żeby do niego dojść, trzeba cofnąć się do początku wsi, a następnie wejść na początek „Drogi dookoła Słowacji” (opis TU). Zaraz za szlabanem skręcamy w leśną ścieżkę w prawo i już po kilkudziesięciu metrach dochodzimy do cmentarza. Przy ścieżce znajduje się kierunkowskaz z napisem Runinský vodopád.

(Cmentarz żydowski)

Runiński Wodospad – wodospad, to może zbyt dużo powiedziane, ale i tak prezentuje się atrakcyjnie. Znajduje się na Runińskim Potoku (słow. Runinský potok) . Warto przespacerować się kilkadziesiąt metrów dalej w kierunku południowym, gdzie Runiński Potok łączy się z płynącym od wschodu potokiem Ulička i dalej już jako Potok Ulička płynie w kierunku południowym. Dojście do Runińskiego Wodospadu tak samo jak do cmentarza żydowskiego. Wodospad znajduje się po prawej stronie od ścieżki, którą dochodzimy do cmentarza.

Stara kuźnia (opis TU). Kuźnia nie jest ogólnie dostępna, ale jeśli komuś będzie bardzo zależało, może spróbować poprosić właściciela o otworzenie. Należy pytać w domu naprzeciwko kuźni.

(Kuźnia z lat 30.ub.w.)

Pomnik ku czci drogi – może brzmi trochę niepoważnie, ale jeśli weźmie się pod uwagę, jak ważnym wydarzeniem w dziejach wsi była budowa drogi, przestanie to dziwić. Droga, którą postanowili uczcić mieszkańcy, została wybudowana jeszcze przed I wojną światową. Wcześniej, obfitsze opady śniegu lub deszczu odcinały dosłownie wieś od świata. Gdy pojawiały się zaspy, mieszkańcy nie mogli się wydostać z własnej wsi, by pójść po pomoc czy przynieść coś do jedzenia. Dlatego połączenie Runiny z oddaloną o 8 km wsią Topoľa otworzyło mieszkańcom wsi do świata.

Pomnik został wykonany z kamienia i ustawiony na niewielkim wzniesieniu tuż przy drodze. Dziś stoi tyłem do drogi, którą wjeżdżamy do Runiny, a to dlatego, że pierwotnie droga biegła z drugiej stromy pomnika, jej przebieg nieznacznie zmieniono już po II wojnie światowej.

(Pomnik ku czci drogi)

Pomnik znajduje się przy drodze Topoľa – Runina, ok. 2 kilometrów przed wjazdem do Runiny, po prawej stronie. Obok wzniesienia z pomnikiem jest ławeczka, na której można przysiąść i odpocząć oraz tablica informacyjna, dotycząca historii wsi (w jęz. słowackim).

Mapa panoramiczna Gór Bukowskich – ze sfotografowanymi okolicznymi szczytami i wzgórzami, widocznymi z Runiny. Mapa ma kształt okręgu, ogląda się ją stojąc w środku tego okręgu. Nazwy miejscowe, czasem zupełnie inne niż te oficjalne i powszechnie używane. Mapa znajduje się przed wejściem na zielony szlak na Przełęcz pod Dziurkowcem. Po prawej stronie zobaczymy tzw, grzybek, czyli okrągły murek z daszkiem, przypominający kształtem właśnie grzyba.

(Fragment mapy panoramicznej)

Szlaki turystyczne:

Runina jest dobrym punktem wypadowym pieszych wędrówek:

Szlak pieszy zielony Runina – Sedlo pod Ďurkovcom (opis szlaku TU). Możemy zrobić pętelkę: Runina – Sedlo pod Ďurkovcom – Ďurkovec – Ruská cesta – Runina (opis trasy TU). Czas przejścia: do 5 godzin.

Szlak pieszy zielony Runina – Ruské sedlo (opis szlaku TU). Możemy zrobić pętelkę Runina – Ruské sedlo – Sedlo pod Ďurkovcom – Runina, ale jest to już trasa długa, dla piechurów z lepszą kondycją,może zająć nawet 10 godzin.

Przejście granią Małego Bukowca i przejście granią Wielkiego Bukowca – jeśli kogoś interesują te trasy, proszę o wiadomość.

Dojazd i droga piesza:

Do wsi dojedziemy samochodem główną drogą ze Sniny przez Stakčín i  Príslop. Po przejechaniu przez tę ostatnią wieś skręcamy w lewo do wsi Topoľa, przejeżdżamy przez wieś i dalej, tą samą drogą jeszcze 8 km do Runiny. Ze Sniny kursuje także autobus SAD w kierunku Novej Sedlici. Uwaga! Nie wszystkie kursy dojeżdżają do Runiny, część zatrzymuje się tylko na skrzyżowaniu przez Topolą.

Pieszo najłatwiej i najszybciej dotrzeć zielonym szlakiem przez Przełęcz nad Roztokami i wysiedloną wieś Ruské  lub też zielonym szlakiem z Przełęczy pod Dziurkowcem. Biorąc pod uwagę w obu przyapdkach konieczność pokonania odcinka po polskiej stronie, droga zajmuje kilka godzin.

Zakwaterowanie:

Trzy lata temu w Runinie były trzy kwatery prywatne: obok karczmy, pod numerem 8 i w centrum wsi. Trochę się to jednak w ciągu trzech lat pozmieniało, przybyły nowe miejsca noclegowe, ale nie mam o nich szczegółowych informacji. W ciemno natomiast polecam dwa miejsca na nocleg: pierwsze u karczmarza Mirka (należy pytać w karczmie) oraz Chalupę Runina 8 (informacje na przykład TU). Obaj gospodarze są bardzo fajni i lubią turystów. Może nie oferują warunków hotelowych, ale piechur potrzebuje zakwaterowania przede wszystkim po to, by przespać się przed kolejną wędrówką.

Runina oferuje także darmowe miejsca biwakowe. Możemy przenocować w turystycznym szałasie, obok którego można również też rozbić namiot (więcej TU). Namiot można również legalnie rozbić przy zbiorniku p-poż, znajdującym się za cmentarzem. Idąc od początku wsi główną ulicą dochodzimy do kościoła. Przed kościołem skręca droga w prawo, idziemy tą drogą, najpierw po prawo mijamy cmentarz, za cmentarzem znajduje się zbiornik wodny. Na łące obok można biwakować. Przy zbiorniku znajduje się wiata ze stołem i ławkami, a za zbiornikiem przy lesie latryna. Biwakować możemy także na końcu wsi, przy tzw. grzybku, czyli miejscu, gdzie znajduje się mapa panoramiczna. Idziemy cały czas główną drogą, mijamy ostatnie zabudowania i po prawe stronie znajduje się zadaszony okrągły murek z mapą, a obok niego łąka, na której można biwakować.

Wyżywienie i woda:

We wsi znajduje się jeden sklep spożywczy z asortymentem typowym dla małych wiejskich sklepików. Chleb do kupienia najprędzej na zamówienie. Sklep czynny jest w poniedziałki i wtorki oraz czwartki, piątki i soboty, teoretycznie do 15, ale przy małym ruchu zamykany jest wcześniej. W sytuacji kryzysowej można poprosić miejscowych o odsprzedanie czegoś do jedzenia. Karczma, która znajduje się w bocznej uliczce od placyku przy kościele w sezonie oferuje gulasz. W karczmie można także kupić paluszki i batony oraz oczywiście alkohol.

W Runinie jest ogólnie dostępne i darmowe źródło pitnej wody. Znajduje się w centrum wsi, przy przystanku autobusowym przy głównej drodze, na przeciwko kościoła.

Źródła:

Vasiľ Fedič (i inni) Uličská dolina, 2002

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *